Alfred Nobel

Alfred Nobel

Alfred Nobel
Leefde 1833 – 1896.

Alfred Nobel is beroemd vanwege de jaarlijkse prijzen in de wetenschap, literatuur en vrede die in zijn naam worden uitgereikt.

Hoewel hij in armoede werd geboren, waren zijn familieleden creatief en ondernemend; ze werkten hard en werden succesvol. Alfred was de wetenschapper van de familie: hij vond dynamiet, de slaghoed, geligniet en ballistiet uit en produceerde het.

In zijn testament liet hij meer dan negentig procent van zijn fortuin na om de Nobelprijzen te financieren.

Advertenties

Ontstaan

Alfred Bernhard Nobel werd geboren in de Zweedse hoofdstad Stockholm op 21 oktober 1833.

Zijn vader was Immanuel Nobel, een self-made ingenieur, uitvinder en ondernemer die slechts tot zijn 14e formeel onderwijs had genoten. Zijn moeder was Andriette Ahlsell, een boekhoudstersdochter.

Hoewel het bedrijf van Immanuel Nobel aanvankelijk floreerde, was zijn vader al failliet toen Alfred werd geboren. Een reeks zakelijke tegenslagen, gevolgd door het tot de grond toe afbranden van het ouderlijk huis, maakte het gezin berooid.

Alfred was hun vierde kind en overleefde zijn eerste dagen ternauwernood. Hij leed het grootste deel van zijn leven aan een slechte gezondheid. Alfreds moeder en haar zieke zoon vormden een sterke band door de jaren van constante zorg die zij hem gaf tijdens zijn frequente ziektes.

Toen Alfred vier jaar oud was, vertrok zijn vader vanuit Zweden naar Finland waar hij zakelijke kansen had gekregen; het duurde lang voordat hij geld naar huis stuurde. Alfreds grootvader gaf Alfreds moeder geld om een kruidenierswinkeltje te beginnen, waar ze van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat werkte voor een kleine winst.

Alfred ging op zevenjarige leeftijd naar school – een school voor verarmde kinderen, de Jacob’s Parish Apologist School. De leerlingen en leraren van de school waren hard; er werd vaak gevochten op de speelplaats en de meeste leerlingen werden elke dag door hun leraren geslagen voor kleine foutjes in hun schoolwerk.

Alfred deed het goed op school, wat zijn afwezige vader trots maakte.

Rusland

Immanuel, Alfreds vader, had het ook goed gedaan. Hij had een bedrijf opgericht dat wapens produceerde voor het Russische leger. Nu hij rijk was en eigenaar van een gieterij en een fabriek, liet hij zijn gezin in de herfst van 1842 naar Rusland overkomen. Alfred was negen jaar oud toen hij naar de Russische hoofdstad Sint-Petersburg voer. Het kostte hem slechts een jaar om vloeiend Russisch te leren.

In plaats van naar school te gaan, kregen de Nobel-kinderen les van privé-leraren. Immanuel was een groot voorstander van het protestantse arbeidsethos. Hij leerde zijn kinderen dat ze met hard werken en toewijding hun eigen toekomstige welvaart konden vormgeven. Ze kregen bijles en werden opgedragen elke dag lange uren te werken.

Sommige kinderen zouden dit benauwend hebben gevonden, maar Alfred deed het goed. Hij hield van leren, en voegde Engels, Frans en Duits toe aan de talen die hij vloeiend sprak. Zijn leraren waren van de hoogste kwaliteit – hij kreeg scheikundeles, zijn favoriete vak, van universiteitsprofessoren.

Tussen groeide Immanuels bedrijf snel en maakte hij een breed en groeiend assortiment wapens.

Europese en Amerikaanse tour

Omstreeks zijn 16e jaar overwoog Alfred schrijver te worden.

Alfred Nobel op ongeveer 16-jarige leeftijd.

Alfred Nobel op ongeveer 16-jarige leeftijd.

Nadat hij het Engels onder de knie had, was hij een grote fan geworden van de toneelstukken van Shakespeare en was hij begonnen met het schrijven van poëzie onder invloed van Percy Shelley. Alfreds vader waardeerde het belang van goede literatuur, maar hij wilde niet dat zijn zoon dit pad zou volgen.

Hij bood Alfred de kans om door Europa en de VS te reizen als hij zijn literaire aspiraties opgaf en zich concentreerde op het werken in de bloeiende industrie- en wapenbedrijven van de familie.

Alfred stemde toe. Op zijn rondreis bracht hij tijd door op plaatsen van zakelijk belang – laboratoria en fabrieken – en verbleef lange tijd in Parijs en New York. Toen hij in 1852 op 19-jarige leeftijd naar Rusland terugkeerde, werkte hij in het familiebedrijf, dat inmiddels zo’n 1000 werknemers telde.

Ziekte, nitroglycerine en financiële problemen

Terug in Rusland werkte Alfred hard, maar hij had ook af en toe last van zijn gezondheid.

Tegen de tijd dat hij 25 was, zat het familiebedrijf in grote problemen. Na de nederlaag van 1856 in de Krimoorlog betaalde de Russische regering haar rekeningen niet meer. Tijdens de Krimoorlog had Immanuel tevergeefs geprobeerd wapens te ontwikkelen op basis van een nieuw explosief, nitroglycerine genaamd, dat veel krachtiger was dan buskruit, maar de stof bleek moeilijk op betrouwbare wijze tot ontploffing te brengen.

Alfred had in Parijs veel over nitroglycerine geleerd van Ascanio Sobrero, de chemicus die het voor het eerst produceerde, en hij zou er een paar jaar later opnieuw mee experimenteren.

De Nobels konden niet genoeg ander werk genereren om de verloren zaken van de Russische regering te compenseren. Ze liquideerden de meeste van hun bedrijven en lieten wat overbleef over aan een van Alfreds oudere broers, Ludvig, die later zeer succesvol zou worden.

Alfreds ouders keerden met een klein beetje geld terug naar Zweden. Alfred en zijn broer Robert bleven in Rusland en deelden een appartement in Sint Petersburg. Alfred richtte in de keuken een laboratorium in en begon aan uitvindingen te werken.

In 1862, 29 jaar oud, ontdekte hij dat bepaalde mengsels van nitroglycerine vermengd met buskruit een betrouwbare detonatie mogelijk maakten. Zijn oudere broers Robert en Ludvig hielpen hem met grootschalige tests, waarbij hij grote explosies maakte op een bevroren kanaal buiten Sint Petersburg.

Alfred Nobels prestaties

Nobel had een buitengewoon innovatieve geest, waaruit nieuwe ideeën stroomden.

Alfred Nobel“Als ik in een jaar 300 ideeën bedenk, en slechts één ervan is bruikbaar, ben ik tevreden.”

Alfred Nobel

Zijn genialiteit werd ondersteund door een stalen vastberadenheid om te slagen en een enorm vermogen om hard te werken. Deze werden gevoed door bittere herinneringen aan de armoede waarin zijn familie verkeerde toen hij nog een kleine jongen was.

Nitroglycerine

Aan het begin van 1863 keerde Nobel vanuit Rusland terug naar zijn geboortestad Stockholm. Al snel begon hij te experimenteren in een laboratorium op een klein industrieterrein dat zijn vader had betrokken in Heleneborg, buiten de stad. Hoewel hij lichamelijk nooit sterk was geweest, werkte hij 18 uur per dag en voerde hij persoonlijk honderden experimenten uit.

Nadat hij had geleerd hoe hij nitroglycerine met een kleine hoeveelheid buskruit tot ontploffing kon brengen, begon Nobel eind 1863 met de productie van nitroglycerine, waarvan de productie in de zomer van 1864 op gang kwam.

Het noodlot sloeg echter toe in september 1864. In een laboratorium in een loods in Heleneborg werkte Nobels jongere broer Emil samen met een student aan een nitroglycerine-order van een spoorwegmaatschappij, die een tunnel door de rotsen groef. Een ongeluk in de loods veroorzaakte een enorme explosie, waarbij het tweetal op slag dood was. Ook een schoonmaker, een jongen en een timmerman die toevallig langs kwam, kwamen om het leven.

Hoewel hij van slag was door de sterfgevallen, ging Nobel door met de productie van nitroglycerine. De vraag naar het explosief was zo groot dat Nobel aan het begin van de jaren 1870 overal in Europa en in de VS productiefaciliteiten had geopend – waarvan sommige bij ongelukken zouden worden opgeblazen.

Na het succes van nitroglycerine worstelde Nobel een aantal jaren met buitenlandse octrooibureaus, waarvan de regels het voor een buitenlander moeilijk maakten om aan te tonen dat hij recht had op een octrooi. Hij spendeerde ook kostbare tijd en energie aan de strijd met een aantal oplichters en bedriegers die van zijn uitvinding probeerden te profiteren.

De slaghoed Detonator

In 1864 vroeg Nobel patent aan op de slaghoed. Hij had vele experimenten uitgevoerd op zoek naar de beste manier om explosieven tot ontploffing te brengen; met de slaghoedje vond hij het uit.

Een slaghoedje is een kleine hoeveelheid explosief dat, wanneer het tot ontploffing wordt gebracht, een drukgolf door de hoofdlading van het explosief duwt, waardoor onmiddellijk alle explosief tot ontploffing wordt gebracht.

Variaties van Nobel’s slaghoedje zijn nog steeds de favoriete manier om explosieven tot ontploffing te brengen. In feite werd zijn uitvinding meer dan 50 jaar lang zonder aanpassingen gebruikt.

Dynamiet

In november 1863 mengde Nobel nitroglycerine met poreuze stoffen zoals steenkool en produceerde daarmee een zeer krachtig en stabiel explosief dat betrouwbaar tot ontploffing kon worden gebracht.

In januari 1864 vroeg hij een Zweeds octrooi aan voor dit mengsel. Daarna deed hij niets. Hij had het te druk met het vervaardigen en verkopen van nitroglycerine en het uitvechten van octrooigeschillen.

Toen hij zag dat er steeds meer ongelukken met nitroglycerine gebeurden, keerde Nobel terug naar zijn experimenten met nitroglycerine en poreuze stoffen. Deze experimenten resulteerden in zijn creatie van dynamiet. Zijn Zweedse patent van september 1866 luidt:

Alfred Nobel“Mijn nieuwe explosief, dynamiet genaamd, is eenvoudigweg nitroglycerine in combinatie met een zeer poreus silicaat… het is een roodgele, zachte en plastische massa die in patronen van een bepaalde dikte wordt geperst en vervolgens in papieren wikkels wordt gewikkeld.”

Alfred Nobel
1866

Nobel chose the word dynamite from the Greek word dynamis, which means power. He believed it would be used mainly for peaceful purposes, because:

Alfred Nobel“My dynamite will sooner lead to peace than a thousand world conventions. As soon as men find that in one instant whole armies can be utterly destroyed, they surely will abide by golden peace.”

Alfred Nobel
c. 1868

Dynamite was safer to handle than nitroglycerin, but not as powerful an explosive.

Gelignite

In 1866, Nobel tried to produce an explosive gel for the first time. He was finally successful in 1875, inventing gelignite, made of gelatinized glycerol and nitrocellulose. Hij vond geligniet uit in Parijs, waar hij zich in 1873 definitief vestigde.

Geligniet was beter dan dynamiet omdat het krachtiger was; het kon onder water worden gebruikt, waardoor het veel veel veelzijdiger was; en het had geen last van zweten, wat gebeurde wanneer nitroglycerine soms uit dynamiet sijpelde, waardoor het gevaarlijk instabiel werd.

Geligniet was zeer stabiel, zeer veilig om mee te werken, en kon gemakkelijk in elke vorm worden gegoten. Het was opnieuw een groot commercieel succes voor Nobel, maar het succes kwam niet van de ene dag op de andere. Geligniet was duurder dan dynamiet, en hoewel het een veiliger product was, was het productieproces in feite gevaarlijker dan dat van dynamiet.

Ballistiet

Nobel vond ballistiet uit toen hij in Parijs woonde. Hij patenteerde het in 1887 in het Verenigd Koninkrijk en in 1891 in de Verenigde Staten als rookloos drijfgas voor gebruik in bijvoorbeeld kogels en artilleriegranaten. Ballistite werd gemaakt van nitrocellulose en nitroglycerine.

Het Franse leger had geen belangstelling voor het product, maar Nobel slaagde erin het in licentie te geven aan het leger van Italië. Dit resulteerde in een gemene mediacampagne tegen hem in Frankrijk, georkestreerd door de Franse regering. De Franse politie deed een inval in zijn laboratorium en nam materiaal in beslag.

In 1891 verliet Nobel Frankrijk voorgoed en verhuisde naar Italië.

Nobelprijzen

Tijdens zijn volwassen leven leefde Nobel met een intern conflict. Hij zag zichzelf als een eerlijke, hardwerkende wetenschapper, uitvinder en zakenman. Hij herinnerde zich zijn verarmde afkomst, en gaf veel van zijn geld om de armen te helpen.

Door de enorme hoeveelheid geld die hij met wapens verdiende, wist hij echter dat hij door veel mensen als een schurk werd beschouwd. Kort na de dood van zijn broer Ludvig in 1888 keek Alfred naar de overlijdensadvertenties in de krant. Daar ontdekte hij dat zijn eigen overlijdensbericht bij vergissing was gepubliceerd. Hij las: “De koopman des doods is dood.”

Dat kan nauwelijks geruststellende lectuur zijn geweest!

Het doet denken aan het beeld van Scrooge die door de Geest van de Toekomst van Kerstmis wordt vervoerd om te zien dat niemand op zijn begrafenis rouwt.

Na een glimp te hebben opgevangen van een mogelijke toekomst, besloot Nobel, net als Scrooge, zijn geld te gebruiken om een betere wereld te scheppen.

Nobel legateerde 94 procent van zijn enorme vermogen om vijf jaarlijkse prijzen te financieren voor:

  • scheikunde
  • fysica
  • medische wetenschap of fysiologie
  • literatuur
  • de persoon of vereniging die de grootste dienst bewijst aan de zaak van de internationale broederschap, bij de onderdrukking of vermindering van staande legers, of bij de instelling of bevordering van vredescongressen

De eerste Nobelprijzen werden in 1901 uitgereikt.

En natuurlijk mogen we niet vergeten dat Nobel’s explosieven vaak voor vreedzame doeleinden werden gebruikt, bijvoorbeeld voor de aanleg van hydro-elektrische dammen en transportverbindingen, zonder welke onze samenlevingen veel minder welvarend zouden zijn dan nu het geval is.

Dynamite

A stick of dynamite placed in a drillhole to
blast bedrock

Dynamite Panama

Rock blasted to clear a path for the
Panama Canal

Dynamite Rushmore

Dynamite was used in the creation of
Mount Rushmore’s sculptures

Dyanamite Dam

Dynamite plays a big part in clearing rock
for dam building

Some Personal Details and the End

By the early 1870s, Nobel was wealthy and spending most of his life on trains traveling around Europe to his factories and business meetings.

In 1873, age 40, he moved from Stockholm to Paris. Hij had genoten van de tijd die hij daar had doorgebracht toen hij jonger was en Parijs lag dichter bij de meeste van zijn zakelijke belangen dan Stockholm. Parijs was ook een cultureel meer ontwikkelde stad. Hij kon zich een groot, prestigieus huis veroorloven in een van de beste buurten van de stad. Taal was geen probleem – hij sprak vloeiend Frans. Nobels Parijse huis werd een soort zakelijk hoofdkwartier, waar hij zakenlieden en financiers uitnodigde voor besprekingen.

Nobels huis in Parijs was uitgerust met een uitgebreide privé-bibliotheek en een eigen stal voor de volbloedpaarden waarop hij graag reed. Hoewel hij in grootse stijl leefde, herinnerde hij zich zijn eigen nederige start en gaf hij vaak geld aan de armen.

Op een dag vroeg hij een van zijn bedienden welk cadeau zij van hem zou willen hebben voor haar aanstaande huwelijk. De slimme jonge vrouw antwoordde: “Zoveel als u in één dag verdient meester.” Nobel bewonderde haar slimme antwoord en gaf haar waar ze om vroeg. Zijn gift, gewaardeerd in dollars van vandaag, was een bedrag van zes cijfers.

Ondanks zijn rijkdom was Nobel een verlegen, gereserveerde en eenzame man die het moeilijk vond vrienden te maken, vooral met vrouwen; hij geloofde dat vrouwen hem onaantrekkelijk vonden.

Als jongeman in Sint Petersburg deed hij een huwelijksaanzoek aan een jonge vrouw, Alexandra genaamd, die hem afwees.

In Parijs, in 1876, nam hij de Oostenrijkse gravin Bertha Kinsky in dienst als zijn persoonlijke assistente. Hij werd al snel verliefd op haar. Het schijnt dat zij ook veel genegenheid voor hem koesterde, maar zij was al verloofd om te trouwen. Zij verliet Parijs voor haar huwelijk, maar bleef de rest van zijn leven per brief contact houden met Nobel. Nobel was onder de indruk van haar hoge idealen, waaronder haar pacifisme: zij was mogelijk de inspiratiebron voor de Nobelprijs voor de Vrede. De gravin kreeg de Nobelprijs voor de Vrede 1905 voor haar werk voor de vredesbeweging.

In 1876, mogelijk op de terugweg van zijn tot mislukken gedoemde relatie met de gravin, begon de 43-jarige Nobel een relatie met een 20-jarige Oostenrijkse winkelbediende met de naam Sophie Hess. Hij schaamde zich voor hun leeftijdsverschil en het feit dat zij niet erg goed opgeleid was. Zij had ook geen enkele belangstelling voor het verbeteren van haar opleiding en haar smaak in alles kwam hem als brutaal voor. Zij woonde in Oostenrijk, en hij reisde van Parijs om haar te zien. Hij stelde haar niet voor aan zijn kennissen in Parijs. In 1891 kreeg Sophie een kind van een andere man. Nobel bleef haar geld sturen totdat zij uiteindelijk in 1894 trouwde met de vader van haar kind.

Nobel verliet Parijs voorgoed in 1891, 57 jaar oud, in de nasleep van de heksenjacht die op hem werd geopend omdat hij ballistiet aan Italië had verkocht. Hij vestigde zich in het kleine kustplaatsje San Remo in Italië.

In zijn laatste jaren leed Nobel aan een hartkwaal, die, ironisch genoeg, werd behandeld met kleine doses nitroglycerine.

Alfred Nobel stierf op 63-jarige leeftijd in San Remo op 10 december 1896 na een beroerte.

Het grootste deel van zijn fortuin ging naar de financiering van de Nobelprijzen. Hij was geen voorstander van geërfde rijkdom. Hij vond dat ouders en rijke familieleden alleen geld moesten nalaten om hun kinderen een eersteklas opleiding te geven en te voorzien van de basisbehoeften van het leven; alle andere vergaarde rijkdom moest op een nuttige manier terugvloeien in de maatschappij.

Hoewel hij op een gegeven moment verklaarde dat zijn lichaam met zuur moest worden omgezet in plantenmest, werd hij uiteindelijk toch gecremeerd. Zijn as werd bijgezet op de Noordelijke Begraafplaats van Stockholm.

Advertenties

Auteur van deze pagina: The Doc
Foto’s digitaal verbeterd en ingekleurd door deze website. © Alle rechten voorbehouden.

Cite this Page

Please use the following MLA compliant citation:

"Alfred Nobel." Famous Scientists. famousscientists.org. 9 Oct. 2016. Web. <www.famousscientists.org/alfred-nobel/>.

Published by FamousScientists.org

Further Reading
Kenne Fant, translated by Marianne Ruuth
Alfred Nobel: A Biography
Arcade Publishing, New York, 1993

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *